banner bilim
 
Ana Sayfa « E-tarih.org    
   
  İslam dünyasında mimarlık
      ANADOLU SELÇUKLULARI (1060-1308)
      KERVANSARAYLAR
  » Üst Konu
CAMİLER
KÜMBETLER
MEDRESELER
Kubbeli Medreseler
Avlulu Medreseler
KALELER
KERVANSARAYLAR

 
KERVANSARAYLAR

Kervansaraylar, Selçuklu sivil mimarlığının en önemli eserlerindendir. Bu büyük yapıların işlevi, ticaret malı taşıyan kervanların, kentler arası yolculuk yapan insanların konaklamaları, her türlü ihtiyaçlarını gidermeleri ve gecelerini güvenli bir şekilde geçirmelerini sağlamaktır. Döneminin otelleridir. Kervansaraylar genellikle orta avlulu ve çepeçevre revaklı olup, alt katları at, deve ve arabaların muhafazasına, hayvanların ve arabaların bakımına, bakımcılarına ve depolara ayrılmıştır. Üst kat revak arkası odalar, yolcuların dinlenme, yatma ve yeme içmelerine hizmet vermektedir. Ayrıca hamamları ve mescitleri bulunur. Kervansaray yapıları, güvenlik amacı ile dışa tamamen kapalı olup, oda kapı ve pencereleri iç avluya bakar. Eşkıya baskınlarına karşı dış cephede, silâh kullanma amacı ile açılmış mazgal delikleri ve gözetleme kuleleri ile kale görünümündedirler. Ticaret yolları üzerinde yer alırlar. Kervansaraylar arasındaki mesafeler, at, deve ve arabaların gündüz gözü ile kat edebilecekleri yollar hesaplanarak tayin edilmiştir. Örneğin, Konya-Ankara, Konya-Nevşehir-Sivas-Kayseri-Malatya, Konya-Afyonkarahisar, Konya-Burdur-Antalya-Alanya gibi ana yollar üzerinde, belli aralıklarla inşa edilmişlerdir. Dikkat ederseniz burada ‘Her yol Roma’ya’ değil, her yol Konya’ya çıkmaktadır. Bu yollar üzerinde bu günlere erişmiş birçok kervansaray vardır.

Kervansaraylar, aşağı yukarı, hemen hemen birbirine benzer planlara sahiptir. Sadece avlu büyüklüğü, oda sayıları ile farklılıklar gösterirler. Kervansaraylar içinde zamanımıza gelmiş ve en ilginç ve en önemli örnek, Konya-Aksaray yolu arasında bulunan Sultan Hanı’dır. Bu kervansaray, Alâeddin Keykubat döneminde ve 1229 yılında yapılmıştır. Kervansarayın yazlık ve kışlık bölümleri vardır. 60 x 102 metre dikdörtgen alan üzerine kurulmuştur. Üst kattaki yatak odalarından başka fırın, hamam gibi tesisleri, alt katta ahırları ve depoları içerir. Dış cephe yukarıda anlattığım gibi saldırılara karşı dayanıklı ve sağlamdır. Müzeyyen giriş kapısı ve avlu ortasında 4 cephede sivri tonoz-kemeri bulunan, yüksek kitleli ve süslü mescidi vardır. Ancak büyük kısmında yıkıntılar oluşmuştur.