banner bilim
 
Ana Sayfa « E-tarih.org    
   
Osmanlılarda Bilim
  Bilim Adamları
      İslam dünyasında mimarlık
        ANADOLU BEYLİKLERİ DÖNEMİ MİMARLIĞI
  » Üst Konu
HZ. MUHAMMED DÖNEMİ
DÖRT HALİFE DÖNEMİ (632-660)
EMEVİ HALİFELERİ DÖNEMİ (661-750)
ENDÜLÜS EMEVİLERİ DÖNEMİ (756-1031)
ENDÜLÜSTE TAVAİF-İ MÜLUK DÖNEMİ (1031-1090)
ENDÜLÜS'TE MURABITLAR (1090-1147) ve MUVAHHİDLER (1147-1248) DÖNEMİ
GIRNATA SULTANLIĞI (1232-1492)
KUZEY AFRİKA EMİRLİKLERİ
AGLEBÎLER DÖNEMİ (800-969)
MURABITLAR (1030-1269) ve MUVAHHİTLER (1056-1147) DÖNEMİ
MERÎNÎLER DÖNEMİ (1195-1470)
ABBASİ HALİFELERİ DÖNEMİ (750-1258)
TOLUNOĞULLARI DÖNEMİ (868-905)
FATIMÎLER DÖNEMİ (969-1170)
EYYUBÎLER DÖNEMİ (1174-1250?ler)
MEMLÛKLAR DÖNEMİ (1250-1517)
İRAN ve HORASAN
İLHANLILAR DÖNEMİ (1256-1344)
TİMURLULAR DÖNEMİ (1370-1501)
SAFEVÎLER DÖNEMİ (1502-1736)
HİNDİSTAN ve ÇİN
İSLÂM?IN YÜKSELEN YILDIZI: TÜRK MİMARLIĞI
BÜYÜK SELÇUKLULAR (1000?ler-1157)
ANADOLU SELÇUKLULARI (1060-1308)
ANADOLU BEYLİKLERİ DÖNEMİ MİMARLIĞI
OSMANLI İMPARATORLUĞU
20. YÜZYILDA İSLÂM MİMARLIĞI

 
ANADOLU BEYLİKLERİ DÖNEMİ MİMARLIĞI

XIII. Yüzyıl sonunda Anadolu Selçuklu devleti zayıf düştü. Daha 1230 yılında Harezmşahlara yenilmiş, 1233’te Moğol egemenliği yaşanmıştı. Yüzyılın ortasında Erzurum-Kösedağ savaşı da yine Moğollara yenilgi ile sonuçlanmıştı. Gittikçe yıpranan devlet, İlhanlıların baskısı ile ‘uc beyleri’ ve diğer ‘bölge beyleri’ üzerindeki hükümranlıklarını kaybetti. Anadolu’nun çeşitli bölgelerindeki bu Türk beyleri, ilk zamanlarında İlhanlılara vergi vermek şartı ile Selçuklu’dan ayrı bağımsız beylikler haline geldiler. Son Selçuklu Sultanı Mes’ud, 1308’de ölünce Selçuklu’nun sonu gelmiş oldu. 1335’ten sonra İlhanlı baskısı sona erdi ve beylikler tam bağımsız oldular. Sayıları 20’yi bulan bu beylikler, azala azala XVI. Yüzyılın başına kadar varlıklarını sürdürdüler. Bu beyliklerin en küçüklerinden biri olan, ancak Bizans’a yakınlığı ile önem kazanan Osmanlı Beyliği, büyük bir hızla gelişecek, Bizans ve diğer beylikler üzerinde hâkimiyet kuracak, uzun ömürlü ve büyük bir imparatorluk olacaktır.

Selçuklu mimarlığı ile Beylikler dönemi mimarlığını, ilk dönemlerinde birbirlerinden ayırabilmek güçtür. İlk dönemler, Selçuklu mimarlık üslûbunun devamı mahiyetindedir. Ancak özellikle Batı Anadolu beyliklerinin Bizans’la sıkı temasları sonucunda mimarlık ve yapı sanatı alanında büyük çapta değişim yaşanmaya başlamıştır. Örneğin, Saruhan (1300-1410), Aydın (1300-1403), Menteşe (1300-1428), Germiyan (1300-1410) ve de Osmanlı (1299) beyliklerinde, mimarlık üslûbundaki değişiklik açıkça ortaya çıktı.

Bu yeni mimarlık üslûbunda her şeyden evvel ‘mekân’ anlayışı değişti. İç ve dış mekânın birbirine uyumu ile camilerde revaklı şadırvan avlularının ana kitleye katılımı; cami girişlerinde ‘son cemaat yeri’ revaklarının yer alması, İran üslûbunun terki ile taç kapıların sadeleştirilmesi değişimlerini sayabiliriz. Yapı tekniğinde masif taş işçiliğinde gelişim yaşandı. Kesme taşların örülmesinde, demir kenet ve zıvanaların kurşunla taşa tespit tekniği, minarelerde esneklik modülünü arttırdı; deprem ve fırtınalara mukavemet sağlandı. Bizans üslûp ve tekniği ile daha fazla ve daha büyük kubbeler inşa edilebildi. Bu geçiş dönemi mimarlığı, ileride Osmanlı İmparatorluğu klâsik mimarlık üslûbuna zemin hazırladı.

Orta Anadolu’da bulunan Karaman Beyliği (1256-1483), batı ile etkileşim kurmadığı için Selçuklu mimarlık üslûbunu devam ettirdi. Keza XVI. Yüzyıl başına kadar yaşayan güney-doğulu Dulkadiroğulları, Ramazanoğulları, Artukoğulları gibi beylikler de eski mimarlık üslûplarını, inşa ettikleri cami ve medreselerde devam ettirdiler.