Ana Sayfa « E-tarih.org    
 
   
YENİ YAPILANMAYA DOĞRU
  Sovyetler Birliği'nin Dağılması: Yeni Dünya
      Uyduluk'tan Bağımsızlığa: Avrupa'da 1989 İhtilalleri
      Orta Asya Türk Cumhuriyetleri
        Türkmenistan
  » Üst Konu
Kazakistan
Kırgızistan
Özbekistan
Tacikistan
Türkmenistan

 
Türkmenistan

Türkmenistan'ın Sovyetler Birliği içindeki ekonomik pozisyonu, bir ham madde kaynağı olmasıydı. Petrol, doğal gaz ve pamuk bunların başında gelmektedir.

Glasnost ve perestroyka ile beraber, Türkmenistan'da da bir takım hareketler ortaya çıkmıştır. Mesela 1989 Mayısında Aşkabat ve Nebitdağ'da, şehir çapında bir takım ayaklanmalar çıktıysa da, bunların gerçek sebebi ve niteliği konusunda o zamanlar çeşitli yorumlar yapılmıştır. Bu yorumlar arasında milliyetçilik unsuru da zikredildiği gibi, Komünist Partisi yönetimi ile halk arasındaki kopukluğun da bu ayaklanmaların altında yatan sosyal sebep olarak belirtilmiştir. Yalnız şurası var ki, gerek Sovyetler Birliği zamanında, gerek bağımsızlıktan sonra, Türkmenistan'ın tek egemen gücü Saparmurad Niyazov olmuştur. Bugünkü ünvanı "Türkmenbaşı" dır.

Türkmenistan 27 Ekim 1927 de bağımsızlığını ilan etti. Saparmurad Niyazov, 1991 ve 1993 seçimlerinde büyük oy çokluğu ile cumhurbaşkanı seçildi. Lakin, Niyazov muhaliflerinin adaylıklarını koymaları, şu veya bu şekilde engelleyerek seçimlere tek aday olarak girdi.

Bağımsızlıktan önce, Türkmenistan'ın önde gelen siyasal kuruluşu Türkmenistan Demokrat Partisi idi. Bu Parti esasında Niyazov'un 1991 Aralık ayında cumhurbaşkanı seçilmesinden önce, Türkmenistan Komünist Partisi'ni dağıtıp, ona yeni şartlara göre bir yapı vermesiyle ortaya çıkmıştı. Partinin ilk kuruluşunda, programı, ekonomik, kültürel ve siyasal alanlarda reformlar yapmak ve Türkmenistan toplumunu demokratik yapıya kavuşturma esasına dayanıyordu. Fakat, Niyazov, cumhurbaşkanı seçilince, Türkmenistan Komünist Partisi üyelerini, bu Partinin doğal üyesi haline getiren bir kararname yayınladı. Niyazov bununlada yetinmeyerek, bir takım kararnamelerle muhalifleri ezmeye başladı. Mesela, muhaliflerin ülke dışına çıkmalarını yasakladı. Basın ve yayına tam bir sansür uyguladı. Bu arada bir de Köylü Partisi vardı. Bunun dışında, Orta Asyadaki bütün demokratik güçleri biraraya getirme amacını güden Dayanışma Derneği vardı. Dayanışma'nın amacı demokrasi ve bağımsızlıktı. Bunların hepsi kapatıldı. Dayanışma'nın yetkililerinden birinin şu sözü ilginçtir: "Sovyetler Birliği dağılmadan önce biz bir CIA örgütü olarak itham ediliyorduk. Bağımsızlıktan sora ise bir KGB örgütü".

Mamafih, şunu da belirtelim ki, Türkmenistan ve Saparmurad Niyazov,Türkiye ile çok yakın münasebetler kurulmasına büyük önem vermektedir.

Kaynak : Fahir ARMAĞANOĞLU - 20.Yüzyılın Siyasi Tarihi