Ana Sayfa « E-tarih.org    
 
   
YENİ YAPILANMAYA DOĞRU
  Sovyetler Birliği'nin Dağılması: Yeni Dünya
      Uyduluk'tan Bağımsızlığa: Avrupa'da 1989 İhtilalleri
      Orta Asya Türk Cumhuriyetleri
        Tacikistan
  » Üst Konu
Kazakistan
Kırgızistan
Özbekistan
Tacikistan
Türkmenistan

 
Tacikistan

Sovyet cumhuriyetleri içinde en muhafazakar olanı Tacikistan olmuştur. Durum bugün de böyledir ve bu da bu cumhuriyet için önemli bir istikrarsızlık unsuru teşkil etmektedir.

Tacikistan'ın komşuları ile de münasebetleri iyi olmamıştır. 1989 yılında Tacikistan ile Kırgızistan sınırlarında çatışmalar çıkmış ve bu çatışmalar iki ülke münasebetlerinin gerginleşmesine sebep olmuştur. Bu olayın şoku geçmeden, Tacikistan, 1990 Şubatında, büyük bir iç çalkantıya maruz kaldı.

Aralık 1988 de Ermenistan'da büyük bir zelzele olmuş ve yüzbinlerce insan evsiz kalmıştı. Sovyet hükümetinin bu Ermenilerden bir kısmını başkent Duşanbe'ye yerleştirmek istemesi, halkın şiddetli tepkilerine sebep oldu. Zira, zaten Duşanbe'de mesken sıkıntısı vardı. Bu ebeple 11 Şubat 1990 gününden itibaren Duşanbe'de geniş gösteriler başladı. Gösteriler, kısa amanda, ermenilere karşı tepki olmaktan çıkarak, Komünist Partisi'ne yönelen gösteri ve epkiler haline geldi. Çoğunluğunu gençlerin teşkil ettiği göstericiler, Komünist Partisi Merkez inasına saldırıp, binayı tahrip ettiler ve yağmaladılar. Bunun üzerine Sovyet hükümeti olayları astırmak için Moskova'dan Duşanbe'ye asker sevketti.

Gösterilerin bir başka ilginç yanı da, ülkenin diğer taraflarına yayılırken, göstericilerin şimdi rgütlenmeye başlamalarıydı. Önce Vaadad (Birlik) adına bir örgüt kuruldu. Bunun arkasından eşir Abdülcebbar'ın liderliğinde Rastakiz (Rönesans) grubu ortaya çıktı. Gösterilerde, Gorbaçov'u destekliyoruz" "Orta Asya Müslümanlarındır" gibi pankartların taşınması ilginçtir.

Sovyet Hükümeti, Duşanbe ayaklanmasını bastırmaya muvaffak oldu. Fakat şimdi ortaya eni yeni siyasal gruplar çıkmaya başlamıştı ve bunlar komünizme karşıydılar.

1991 Kasımında yapılan seçimlerde, Moskova'nın adamı olarak bilinen ve 1982-1985 yıllarında Tacikistan Komünist Partisi Liderliğini yapan Rahman Nebiyev'in cumhurbaşkanı seçilmesi, Tacikistanı iki yıl sürecek bir iç savaşın içine attı. Laik anti-komünistlerle, radikal İslamcılar, seçimlere hile karıştırıldığını iddia ettiler. Ortaya çıkan bu gerginlik, 1992 Martında Duşanbe'de, muhalefetin yoğun gösterilerine dönüştü. Nebiyev ile muhalefet tam bir çatışma içine girdi. Giderek artan mücadele ve çatışma, 1992 Ağustosunda, Nebiyev taraftarı komünistlerle, demokrat ve İslamcı muhalefet arasında iyice şiddetlenince, Eylül başında, Parlamento, Nebiyev'i görevinden azletti ve Meclis Başkanı Ekber Şah İskenderov cumhurbaşkanlığı görevini de üzerine aldı. Bu sırada başbakanlık görevini İmamali Rahmanov yapıyordu. Parlamento, 1992 Kasımında Rahmanov'u Cumhurbaşkanı seçti. Esasında, Rahmanov "eski tüfekler" dendi ve seçilmesi, paramiliter bir örgüt olan Halk Cephesi'nin yapmış olduğu bir parlamento darbesi ile mümkün olmuştu.

Rahmanov'un seçilmesinin arkasından, 1993 Ocak ayından itibaren komünistler Duşanbe'ye egemen oldular. Bu suretle Rahmanov'un diktatörlüğü başlamış oluyordu. Rahmanov karşı muhalefeti ise, İslam Direniş Hareketi veya kısa adı ile İslami Hareket temsil etmektedir ve Pakistan ve İran tarafından desteklenmektedir.

Tacikistan'ın dış münasebetlerindeki en önemli sorun ise Özbekistan'dır. Özbekistan, Tacikistan'daki İslam hareketlerinden endişe ettiği gibi, Tacikistan'da 1 milyon Özbek bulunuyordu. Buna karşılık aynı miktarda Tacik de Özbekistan'da yaşamaktadır. Başka bir deyişle, Tacikistan'ın 6 milyon kadar nüfusunun % 25'i Özbek iken Özbekistan'ın 22 milyon nüfusunun % 5'ini Tacikler teşkil etmektedir. Bu yüzdeler, iki ülke arasında ciddi bir azınlık sorunu yaratmaktadır.

Kaynak : Fahir ARMAĞANOĞLU - 20.Yüzyılın Siyasi Tarihi