Ana Sayfa « E-tarih.org    
 
   
  YENİ YAPILANMAYA DOĞRU
      Çin'de Yeni Yapılanma
      Tienanme'deki Kırmızı Işık
  » Üst Konu
Deng Şaoping'in Yükselişi
Reformlar
Tienanme'deki Kırmızı Işık
Tienanmen'e Tepkiler

 
Tienanme'deki Kırmızı Işık

Ekonomik reform alanındaki bu olumlu gelişmeler, zamanla "olumsuz" sonuçlar doğurmaya başladı ve bu da politik gelişmelere yansıdı.

Ekonomideki liberalleşmenin ya da yapılan reformların doğurduğu olumsuzlukların başında, serbest piyasa ekonomisinin sebep olduğu fiyat yükselmeleri, enflasyon ve bunun halk üzerindeki etkileri geliyordu.

1985'ten itibaren, tarımsal üretim düşerken, kredi yetersizlikleri, elektrik enerjisi sıkıntısı, ham madde sağlanmasındaki aksamalar ve enflasyonun, resmi olarak % 8.5, gayri resmi olarak da % 11.5'a çıkmış olması, ekonomik reformların, halkın yaşamına yansımasının kaçınılmaz sonuçları haline geldi.

Bu durumun, Komünist Partisi içindeki iktidar mücadelesine dönüşmesi de, beklenmeyen bir durum değildi. Deng Şaoping, ekonomik reformaların gerçekleşmesi için parti içinde genç kadrolara dayanırken, öte yandan da, bu genç reformcularla, parti içindeki "Muhafazakarlar" arasında bir denge kurmaya çalıştı. Lakin, 1986 yılından itibaren, Parti içinde ve Parti'nin yukarı kademelerindeki muhafazakarların, bu liberalleşme hareketlerine karşı direnmeleri de artmaya başladı. Merkez Komitesinde, "demokratik merkeziyetçilik" ilkesi, yani Merkez Komitesi içinde yapılan tartışmalarda kabul edilen kararların yürürlüğü ilkesi kabul edilirken, bilimde, sanatta hürriyet, resmi parti politikası olarak benimsendi. Keza, dünyaya açılma politikasına da devam edilmesi kararı alındı.

Parti içindeki bu gelişmelerden cesaret alan bazı üniversite profesörleri ve öğrenciler, daha fazla hürriyet için, 1986 Ocak ayında gösterilere başladılar. Bir halde ki, göstericiler Proleter Kültür İhtilali'nin Kızıl Muhafızlarını hatırlatıyorlardı. Şu farkla ki, şimdi "Batı demokrasisi"nden söz edilmekteydi. Bu gelişmelerden Deng Şaoping de endişelenmeye başladı. Çünkü Deng, ekonomik reformlara girişirken genç reformcularla, muhafazakarlar arasında bir denge kurmaya büyük önem vermişti. 1989 yılı başında ise, Parti'nin üst kademesinde hem "ideolojik ayrılık" ve hem de "kuşak farklılığı" şeklinde bir bölünme meydana geldi.

Fakat ilginç bir gelişme olarak, 85 yaşındaki Deng reformların "motoru" iken, 60 yaşındaki Başbakan Li Peng, muhafazakarları temsil ediyordu. Bu ikisinin temsil ettiği gruplar arasındaki mücadele, reformlara devam edip etmeme mücadelesiydi.

Lakin, 1989 Nisanında 100-150 bin öğrencinin, hükümetin gösterileri yasaklamasına rağmen, Beijing'in Tienanmen meydanında gösterilere başlaması Deng'i güç duruma soktu ve tutumunu sertleştirdi. Deng, gelişmelerin kendi kontrolü altında kalmasını sağlamak amacı ile, "Bu karışıklığı durdurmak ve buna engel olmak için, güçlü tedbirler ve kesin tutum almalıyız. Öğrencilerden korkmayınız. Çünkü milyonlarca askerimiz var" diyen Deng'e göre taviz vererek çözüm elde edilemezdi. Kendisi, Proleter Kültür İhtilali'nde Ordu'nun darbesini yiyen Deng, şimdi öğrenci gösterilerine karşı, kontrol altında tuttuğu Ordu'yu kullanmak istedi.

Hükümetin bütün önleme ve polis tedbirlerine rağmen, Tienanmen meydanındaki öğrenci gösterileri Mayıs ayında da devam etti. Bir yandan işçiler, bir yandan da halk kitleleri, gösterilerde, "demokrasi" isteyen öğrencilerin yanında yer aldı. Bu ise, alınacak tedbirler konusunda Parti'yi, "şahinler" ve "güvercinler" diye ikiye böldü. Mayıs ortalarında Deng de, "şahinler" denen sertlik taraftarı muhafazakarlara katıldı. Yumuşaklık ve siyasi reformlar taraflısı Başbakan Zhao Ziyang da görevinden alındı. Zhao, 19 Mayıs 1989 günü evine giderken Tienanmen meydanındaki öğrencileri de ziyaret etti. Lakin, hemen ev hapsine alındı.

Zhao'nun azli, Tienanmen meydanındaki binlerce öğrenci için büyük bir ümit kapısının kapanması demekti. Demokratik reformlar için artık ümit kalmaması demekti. Bu sebeple, meydanda toplananların sayısı, 200.000'den 10.000'e düştü. Mayısın son günlerinde Ordu Pekin'e girmeye hazırlanıyordu. Nitekim, 3-4 Haziran 1989 gecesi, Çin Halk Ordusu kuvvetleri Beijing'in bütün sokaklarını işgale başladı. Bu işgal sırasında sivillerden bir kaç yüz kişi öldürülmüştür. Temmuz başında yapılan açıklamada 2.500 kişinin tutuklandığı bildirilmekle beraber, gerçek sayının 10.000 kadar olduğu ileri sürülmüştür. 27 kişiye idam cezası verilmiştir.

Zhao Ziyang'dan sonra Başbakanlığa Li Peng getirildi. Fakat Deng Çin'in dizginlerini elinde tutmaya devam ediyordu. Tienanmen olayları siyasi reformların yolunu kestiyse de, ekonomide liberal açılma devam etti.

Kaynak : Fahir ARMAĞANOĞLU - 20.Yüzyılın Siyasi Tarihi