Ana Sayfa « E-tarih.org    
 
   
YENİ YAPILANMAYA DOĞRU
  Sovyetler Birliği'nin Dağılması: Yeni Dünya
      Uyduluk'tan Bağımsızlığa: Avrupa'da 1989 İhtilalleri
      Orta Asya Türk Cumhuriyetleri
        Kırgızistan
  » Üst Konu
Kazakistan
Kırgızistan
Özbekistan
Tacikistan
Türkmenistan

 
Kırgızistan

 

Kırgızistan, Sovyetler Birliği'nin en sakin cumhuriyetlerinden biri olmuştur. Bu sebeple, Kırgızistan'ın siyasal gelişmeleri ancak 1990'dan itibaren ortaya çıkmaya başlamıştır.

  Kırgızistan Komünist Partisi'ni 20 yıldan fazla süre ile yöneten Turdakun Usubaliyev olmuştur. Gorbaçov 1985 de iktidara gelince Usubaliyev'i görevden almış ve onun yerine Komünist Partisi'nin liderliğine bir teknokrat olan Absamat Masaliyev'i getirmiştir. Masaliyev yeteneksiz bir liderdi. İlk defa onun zamanındadır ki, Mayıs 1990 da, ilk siyasal kuruluş ortaya çıktı. Bu, 24 küçük siyasal grupların meydana getirdiği Kırgızistan Demokratik Hareketi idi. Liderleri Hazat Ahmetov ve Toyçubek Turgunaliyev'di.

  Bu siyasal hareketin baskısı üzerine Masaliyev, 1990 Ağustosunda, yeni bir cumhurbaşkanlığı seçimi yapılacağını açıklarken, Kırgızistan Yüksek Sovyeti de, demokrasi ve milli birlik deklarasyonu yayınladı. Cumhurbaşkanlığı seçimlerine, Masaliyev ile, daha önce kendisiyle beraber iken, şimdi demokratik güçlere katılmış bulunan, Başbakan Abbas Cumagilov aday olarak katıldılar. Seçilmek için en az oyların % 50'sini almak gerekiyordu. Fakat, her ikisi de bu miktar oyu alamadı. Seçim sistemine göre, müteakip seçime bu adaylar katılamayacakları için, adaylıktan çekildiler. 1990 sonbaharında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini ise, tanınmış, genç bir bilim adamı ve politikacı Aksar Akayev kazandı. Akayev, 1992 Ocak ayında yaptırdığı bir halk oylaması ile, cumhurbaşkanlığını halka bir kere daha onaylattı.

  Akayev, 1990 da meydana gelen, Özbek-Kırgız sınır çatışmalarının tekrarını önlemek amacı ile, Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov ile, bir güvenlik anlaşması yaparken, 1993 Mayısında da, yeni bir anayasa ile, ülkeyi, Fransız Başkanlık sistemini getiren yeni bir anayasanın çıkmasını sağladı. Bu anayasa, Fransa'da olduğu gibi, cumhurbaşkanına geniş yetkiler veriyordu. Söylenen odur ki, Kırgizistanın bu yeni anayasası Boris Yeltsin'in o kadar hoşuna gitmiştir ki, bugünkü Rusya Federasyonu anayasası da bu anayasadan esinlenmiştir.

  Kırgızistan, yine Askar Akayev zamanında ve Gorbaçov'a yönelen 19 Ağustos 1991 darbesinden sonra, 31 Ağustos 1991 de bağımsızlığını ilan etmiştir.

Kaynak : Fahir ARMAĞANOĞLU - 20.Yüzyılın Siyasi Tarihi